Jak pomóc dziecku rozwijać mowę?
Bardzo ważne zadanie stoi przed rodzicami, aby od samego początku rozwijać mowę dziecka. Dzieci czerpią bardzo wiele z kontaktów z najbliższym otoczeniem, ponieważ wzbogacają słownictwo, doskonalą prawidłową wymowę, uczą się stosować prawidłowe zasady gramatyczne, prawidłowo posługują się akcentem, melodią, rytmem podczas wypowiedzi.
Oto kilka ważnych zasad:
- Rozmawiaj z dzieckiem
Bardzo ważne, aby mówić do dziecka od jego pierwszych chwil życia. Opowiadaj dziecku, co robisz w danym momencie, co widzicie. Ważne jest, aby w wypowiedziach stosować odpowiednie pauzy, kiedy dorosły mówi, dziecko słucha i odwrotnie.
Gdy jesteście na spacerze, zobaczycie kota, psa, można zachęcić dziecko do mówienia zadając pytanie „Jak miauczy kot/ szczeka pies?” lub zapytać „Jaki jest ten pies – duży czy mały?”. Ważne, aby zachęcać dziecko do mówienia poprzez zadawanie mu pytań. Gdy oglądacie ilustracje, ważne, aby pytać „Kto to jest ?” albo „Jak kwacze kaczka?”, „ Jak muczy krowa”? Drogi rodzicu, bądź cierpliwy, daj dziecku tyle czasu, ile potrzebuje. Pamiętaj, żeby nie wyręczać dziecka. Czasami mowa jest zrozumiała tylko dla najbliższego otoczenia. Rodzice czasami wyprzedzają dziecko i próbują odpowiedzieć za nie, jeżeli dziecko posługuje się jedynie gestami, drobnymi pojękiwaniami, odgłosami np. prosząc o dany przedmiot, na którym dziecku zależy. Jeśli u dziecka występują tego typu zachowania, a wykluczona została między innymi wada słuchu, zaburzenia pracy mózgu lub uszkodzenie obwodowego narządu mowy, to nie należy spełniać od razu życzenia dziecka, gdyż wtedy uczy się ono, że wystarczy pojękiwanie lub wskazanie gestem, by uzyskało to czego chce. W takiej sytuacji należy wykazać się cierpliwością, zaczekać aż dziecko powie co chciałoby dostać, ewentualnie przypomnieć dziecku, jak nazywa się dana rzecz i poprosić malucha, aby powtórzył. Na przykład, kiedy dziecko wskazuje na lalę, który leży wysoko na półce możesz powiedzieć „To lala. Chcesz lalę?”. W ten sposób próbujemy zachęcić dziecko do tego, by powiedziało słowo „daj” albo „lala” itp.
- Nie krytykuj
Nie poprawiaj dziecka, ponieważ może go to zniechęcić do mówienia. Kiedy wychodząc na spacer dziecko zakłada buty i mówi „bu” nie poprawiaj go mówiąc „To nie bu, tylko buty”, powiedz „Tak, zakładasz buty”. Gdy dziecko powie „Nie ma piesa” nie mów mu: „Jasiu nie mówi się nie ma piesa, tylko nie ma psa”, zamiast tego powiedz „Tak, nie ma psa”. W ten sposób podajesz dziecku prawidłowy
Unikaj także sformułowań typu „potwórz”, „powiedz”. Ciągłe naciskanie na dziecko i proszenie o powtórzenie słowa sprawi tylko, że dziecko się zniechęci, ponieważ czuje presje.
- Czytajcie
Dziecko uczy się języka w działaniu, dlatego wspieraj rozwój mowy dziecka bawiąc się z nim, oglądając książeczki, czytając krótkie teksty podparte ciekawymi, kolorowymi ilustracjami.
Gdy na ilustracji jest pies nie mów do dziecka „Powiedz pies” tylko wskaż palcem na psa i zapytaj „Kto to?”. Kiedy Twoje dziecko mówi, pokaż mu, że je słuchasz. Jeżeli zadaje Ci pytanie, cierpliwie odpowiedz. Pamiętaj, że pochwała czy nagroda dziecka jest dla niego ogromną motywacją do tego, by chciało komunikować się z otoczeniem.
- Śpiewajcie razem
Potwierdzono naukowo, że dziecko, które bardzo często obcuje z muzyką i ma możliwość śpiewania piosenek, aktywuje więcej obszarów swojego mózgu niż dziecko, które nie ma z muzyką kontaktu. Umuzykalnione dziecko znacznie lepiej radzi sobie z przyswajaniem nowego słownictwa, a tym samym stymuluje rozwój słuchu i mowy. Dzieci, które śpiewają , lepiej się rozwijają. Dziecko podczas śpiewania trenuje swoje narządy mowy i wzmacnia aparat głosowy. Śpiewaj z dzieckiem piosenki z jednoczesnym pokazywaniem, dzięki temu dziecko uczy się na przykład części ciała.
- Rozwijaj wypowiedzi dziecka
Gdy jesteście na spacerze i dziecko widząc samochód powie „auto”/„brum”, rozwiń jego wypowiedź mówiąc na przykład „Ale duży samochód”/„To czerwony samochód”/”Samochód jedzie” albo, gdy dziecko widząc psa powie „pies” powiedz „Pies idzie” / Pies biegnie. Staraj się budować krótkie zdania.
Jeśli chcesz zachęcić dziecko do mówienia bawcie się w zabawy paluszkowe, wyliczanki, układajcie puzzle, czytajcie książeczki, bawcie się. Nie spieszczaj, nie zdrabniaj, zwracając się do dziecka, mów zawsze wyraźnie.
- Wykonuj ćwiczenia oddechowe z dzieckiem
Mówienie jest nierozłącznie związane z oddychaniem. Właściwy oddech podczas wypowiedzi to szybki wdech (bez unoszenia ramion) i długi, powolny wydech, w trakcie którego realizowana jest wypowiedź. Dziecko powinno wdychać powietrze przez nos, a wydychać przez usta.
W ramach profilaktyki świetnie sprawdza się:
• dmuchanie na piórka, bańki mydlane, wiatraczek
• dmuchanie na zawieszone na nitkach małe elementy
• dmuchanie łódeczek na wodzie
• dmuchanie balona
• zdmuchiwanie kawałka papieru z gładkiej powierzchni
Ćwiczeń oddechowych nie należy wykonywać zbyt długo, by nie dopuścić do hiperwentylacji i zmęczenia. Niezwykle ważne jest, aby obserwować sposób oddychania dziecka w spoczynku na przykład podczas snu, zabawy, czytania książki itd. Jeśli dziecko ma ciągle otwartą buzię i nawykowo oddycha przez usta, należy skonsultować się z laryngologiem, ponieważ kluczowe jest to, by odnaleźć przyczynę.
- Ćwicz ręce dziecka
Ćwiczenia małej motoryki mają wpływ na mowę. W mózgu człowieka ośrodki mowy i ośrodki odpowiedzialne za ruch ręki znajdują się bardzo blisko siebie.
Aktywizując jedne, aktywizujemy również drugi. Ważne, aby dziecko malowało, wycinało, nawlekało, manipulowało przedmiotami ( np. układało budowle z klocków o różnych elementach łączenia).
To nie tylko zabawa, ale też stymulacja rozwoju mowy. Trudności z precyzyjnym chwytaniem (chwyt pęsetowy, szczypcowy) wiążą się z trudnościami z precyzyjną artykulacją.
Pamiętajmy, że dziecko może usprawniać swoje dłonie podczas codziennych czynności samoobsługowych na przykład jedzenia, ubierania się czy mycia. Dlatego tak ważne jest to, by dać dziecku przestrzeń, aby mogło wykonywać te czynności samodzielnie.
Zabawy wspierające pracę dłoni:
• malowanie, kolorowanie, rysowanie
• wydzieranie
• nawlekanie na koraliki
• lepienie z plasteliny, ciastoliny
• zapinanie guzików
• zakręcanie i odkręcanie nakrętek
• przenoszenie szczypcami drobnych elementów np. pomponików
Dzieci z opóźnionym rozwojem ruchowym, trudnościami z koordynacją wzrokowo – ruchową oraz motoryką małą – MAJĄ WIĘKSZE PROBLEMY Z NABYWANIEM MOWY. Ćwicz rękę dziecka! I pozwól mu się czasem ubrudzić J.
- Ćwiczcie narządy artykulacyjne
Sprawne funkcjonowanie narządów mowy jest podstawowym warunkiem do tego, by dziecko prawidłowo realizowało głoski. Zachęcajmy dziecko do powtarzania samogłosek (a, o, u, e, i, y). Można połączyć naśladowanie samogłosek z zabawą na przykład: samolot leci – uuu, lala idzie spać – aaa, tata jest zdziwiony – ooo. Ćwiczenia, które usprawniają narządy mowy to także: kląskanie, parskanie, wysyłanie buziaków, robienie z buzi balonika, mycie językiem policzków. Wystarczy kilka minut dziennie takiej zabawy.
Wykorzystuj naturalne okazje, aby pogimnastykować aparat mowy:
- Przy porannym i wieczornym myciu zębów myj też język – wykonaj 10 „kółeczek” w lewo i w prawo przy wyciągniętym i szeroko ułożonym języku od spodu – ruchem ku górze.
- Policz ząbki – przy mocno otwartej buzi czubek języka ma dotknąć każdy ząbek osobno – „ przywitać się z każdym”
- Język to ołówek – narysuj kółeczka (czubkiem języka po czerwieni wargowej), narysuj kreseczki (od jednego do drugiego kącika poziomo ), narysuj kropki na suficie (lekko dotykaj czubkiem języka podniebienie).
- Pozwól dziecku wylizać talerz – wyciągając mocno i szeroko język – to mało elegancko, ale ćwiczymy wtedy środkową część języka.
- Lizanie lizaka – świetne ćwiczenie, jeśli dziecko unosi czubek języka ku górze. Posmaruj maluchowi wargi miodem lub kremem czekoladowym, poproś, aby lizał je dokładnie – jak kotek – pracując mocno językiem
- Chuchaj mocno na gorącą zupę, na zamarznięte ręce – pracują wargi – układając się w kółeczko.
- Kiedy dziecko ziewa – poproś, aby ziewnęło kilka razy, mocno w dół, opuszczając żuchwę.
- Buziaki, cmokanie, dmuchanie baniek mydlanych – super ćwiczenie, jeśli dziecko wyciąga wargi do przodu.
- Codzienne sytuacje domowe to okazja do ćwiczeń artykulatorów – zachęcaj dziecko do picia napojów przez słomkę, róbcie bąbelki w lemoniadzie, rozdmuchujcie wodę na stole za pomocą słomki
- Podawaj twarde pokarmy wymagające gryzienia i żucia – na zdrowie!
Opracowała: Barbara Pisarek – logopeda
Bibliografia:
Antos D., Demel G., Styczek I.: Jak usuwać seplenienie i inne wady wymowy, PZWS, Warszawa 1971
Demel G.: Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola. WSiP, Warszawa 1998
Minczakiewicz E. M.: Mowa, rozwój, zaburzenia, terapia, WSP, Kraków 1997
Demel G.: Wady wymowy, PZWL Warszawa, 1979